فهرست محتوا
CRM؛ از اطلاعات پراکنده تا یک فرایند فروش قابل پیگیری
فرض کنید یکی از کارشناسان فروش شما چند هفته است با یک مشتری سازمانی در ارتباط است. جلسه برگزار شده، نیازهای مشتری بررسی شده، یک پیشنهاد اولیه ارسال شده و قرار بوده چند روز بعد دوباره پیگیری انجام شود.اما بخشی از نتیجه جلسه در پیامرسان باقی مانده، فایل پیشنهاد روی لپتاپ کارشناس است، شماره مشتری در تلفن او ذخیره شده و زمان پیگیری بعدی نیز فقط در ذهن همان شخص قرار دارد.حالا اگر آن کارشناس چند روز در دسترس نباشد چه اتفاقی میافتد؟ نفر بعدی چگونه متوجه میشود آخرین گفتوگو درباره چه بوده، مشتری چه خواسته، فرصت فروش در چه مرحلهای قرار دارد و اقدام بعدی چیست؟مسئله اینجا «نبودن اطلاعات» نیست. اطلاعات وجود دارند، اما میان افراد، فایلها و ابزارهای مختلف پراکنده شدهاند.اینجاست که CRM یا مدیریت ارتباط با مشتری اهمیت پیدا میکند. CRM کمک میکند رابطه سازمان با مشتری از حافظه افراد خارج شود و به یک مسیر مشترک، قابل مشاهده و قابل ادامه تبدیل شود.
CRM مخفف چیست؟
عبارت CRM از سه واژه تشکیل شده است:
Customer Relationship Management
Customer به معنای مشتری، Relationship به معنای رابطه یا ارتباط و Management به معنای مدیریت است. به همین دلیل ترجمه رایج CRM در فارسی «مدیریت ارتباط با مشتری» است.
اما بخش مهم این عبارت فقط «مشتری» نیست؛ مفهوم «رابطه» اهمیت زیادی دارد.
رابطه یک مشتری با سازمان معمولاً با یک تماس شروع و تمام نمیشود. ممکن است چندین تماس و جلسه انجام شود، افراد مختلفی وارد مذاکره شوند، پیشنهادهای مختلف ارائه شود و هفتهها یا حتی ماهها تا تصمیم نهایی فاصله باشد.
CRM کمک میکند این تعاملات به یکدیگر متصل بمانند و سازمان بداند در هر مرحله چه اتفاقی افتاده و قدم بعدی چیست.
مفهوم مدیریت ارتباط با مشتری
مدیریت ارتباط با مشتری پیش از آنکه یک نرمافزار باشد، یک رویکرد مدیریتی است.
یعنی سازمان مشخص میکند ارتباط با مشتری چگونه مدیریت شود؛ اطلاعات مهم کجا ثبت شوند، مسئول هر فرصت چه کسی باشد، نتیجه تماسها چگونه نگهداری شود، چه زمانی یک سرنخ به فرصت فروش تبدیل شود و اقدام بعدی هر مذاکره چگونه مشخص بماند.
برای مثال ممکن است یک تیم فروش تصمیم بگیرد هیچ فرصت فعالی بدون سه اطلاعات اصلی باقی نماند:
- مسئول فرصت
- مرحله فعلی فروش
- اقدام بعدی
این تصمیم بخشی از مدیریت ارتباط با مشتری است.
نرم افزار CRM کمک میکند چنین قواعدی در کار روزانه تیم قابل اجرا و قابل پیگیری شوند.
بنابراین خرید نرمافزار بهتنهایی به معنی داشتن یک فرایند CRM موفق نیست. اگر مراحل فروش، مسئولیتها و شیوه پیگیری مشخص نباشند، نرمافزار نمیتواند بهتنهایی جایگزین آنها شود.
سیستم CRM و نقش آن در مدیریت فروش
سیستم CRM بستری است که اطلاعات و فعالیتهای مرتبط با مشتری و فروش را در یک فضای مشترک جمع میکند.
در یک سیستم CRM میتوان اطلاعات افراد و شرکتها، سابقه تماسها، جلسات، فایلها، یادداشتها، سرنخها، فرصتهای فروش، مسئول هر مذاکره و فعالیتهای بعدی را در کنار یکدیگر مشاهده کرد.
فرض کنید یکی از مشتریان امروز با شرکت تماس گرفته است. اگر CRM بهدرستی استفاده شود، کارشناس فروش برای فهمیدن سابقه مشتری مجبور نیست از چند نفر سؤال کند یا میان پیامها و فایلهای قدیمی جستوجو کند.
با مشاهده پرونده مشتری میتواند ببیند آخرین تعامل چه زمانی بوده، درباره چه موضوعی صحبت شده، چه پیشنهادی ارائه شده و قرار بوده چه اقدامی بعد از آن انجام شود.
این تفاوت میان داشتن اطلاعات مشتری و داشتن حافظه سازمانی از رابطه با مشتری است.
کاربرد CRM در فرایند فروش
کاربرد CRM زمانی روشنتر میشود که آن را در یک فرایند واقعی فروش ببینیم.
فرض کنید یک شرکت صنعتی از طریق نمایشگاه با کسبوکار شما آشنا میشود. اطلاعات مدیر خرید آن شرکت ابتدا بهعنوان یک سرنخ ثبت میشود و یکی از کارشناسان مسئول پیگیری آن خواهد بود.
در تماس اولیه مشخص میشود مشتری برای یکی از پروژههای خود به محصول یا خدمات شما نیاز دارد، اما قبل از تصمیمگیری باید جلسه فنی برگزار شود.
نتیجه تماس ثبت میشود و جلسه بعدی بهعنوان اقدام آینده تعیین میشود.
بعد از جلسه، نیاز مشتری روشنتر شده و مذاکره وارد مرحله جدیتری میشود. در اینجا میتوان یک فرصت فروش ایجاد کرد و اطلاعاتی مانند ارزش احتمالی، مسئول فرصت، مرحله فعلی و تاریخ مورد انتظار را برای آن مشخص کرد.
پیشنهاد ارسال میشود، مشتری درخواست اصلاح میکند و نسخه جدید پیشنهاد برای او فرستاده میشود. سپس زمان پیگیری بعدی مشخص خواهد شد.
این مسیر ممکن است چندین بار ادامه پیدا کند تا در نهایت فرصت فروش به قرارداد برسد یا از دست برود.
CRM در تمام این مسیر کمک میکند تیم فروش همیشه پاسخ دو سؤال را بداند:
اکنون در چه مرحلهای هستیم و اقدام بعدی چیست؟
مدیریت سرنخ و فرصت فروش
همه مخاطبان در فرایند فروش در یک وضعیت قرار ندارند.
ممکن است فردی برای اولین بار فرم سایت را تکمیل کرده باشد و هنوز مشخص نباشد نیاز واقعی یا شرایط لازم برای خرید را دارد یا خیر. چنین فردی میتواند یک سرنخ فروش باشد.
بعد از بررسی ممکن است مشخص شود نیاز، شرایط و امکان ادامه مذاکره وجود دارد. در این مرحله میتوان یک فرصت فروش ایجاد کرد.
این تفکیک کمک میکند تیم فروش بداند هر ارتباط در چه مرحلهای قرار دارد و همه مخاطبان را به یک شکل مدیریت نکند.
فعالیتها و پیگیریهای فروش
یکی از کاربردهای مهم CRM ثبت و مدیریت فعالیتهای مرتبط با مشتری است.
تماس تلفنی، جلسه، ارسال پیشنهاد، پیگیری، یادداشت و اقدام بعدی میتوانند در کنار پرونده مشتری یا فرصت فروش ثبت شوند.
در نتیجه کارشناس فروش مجبور نیست تمام جلسات و تعهدات مربوط به مشتریان مختلف را در ذهن خود نگه دارد.
مدیریت کاریز فروش
در فروشهای چندمرحلهای، فرصتها معمولاً از چند مرحله عبور میکنند.
برای مثال:
ارتباط اولیه ← بررسی نیاز ← جلسه ← ارسال پیشنهاد ← مذاکره ← قرارداد
این مسیر در قالب کاریز فروش یا Sales Pipeline قابل مدیریت است.
CRM کمک میکند فرصتهای فروش در این مسیر قابل مشاهده باشند و مدیر بداند هر فرصت در چه مرحلهای قرار دارد.
ارزش اصلی کاریز فروش فقط نمایش چند کارت در ستونهای مختلف نیست. مرحله فرصت، فعالیتهای انجامشده و اقدام بعدی باید به یکدیگر متصل باشند.
اگر فرصتی مدت زیادی در یک مرحله باقی مانده باشد، مدیر میتواند بررسی کند علت توقف چیست و چه اقدامی برای ادامه مذاکره لازم است.
مشکلاتی که CRM در تیم فروش حل میکند
یکی از مشکلات رایج تیمهای فروش این است که اطلاعات وجود دارند، اما در یک مسیر مشترک قرار ندارند.
بخشی از اطلاعات ممکن است در Excel باشد، بخشی در تلفن فروشنده، بخشی در پیامرسان، فایل پیشنهاد در یک پوشه شخصی قرار گرفته و نتیجه جلسه فقط در ذهن فردی باقی مانده باشد که در جلسه حضور داشته است.
این پراکندگی چند مشکل ایجاد میکند:
- پیگیری مشتریان ممکن است فراموش شود.
- مدیر برای فهمیدن وضعیت فروش باید مرتب از افراد سؤال کند.
- تغییر مسئول مشتری ممکن است باعث گسست در ادامه مذاکره شود.
- سابقه مشتری به افراد وابسته میماند.
- دلیل برد یا باخت فرصتها ثبت نمیشود.
- تهیه گزارش فروش به کار دستی و اطلاعات افراد وابسته میشود.
| مدیریت با CRM | وضعیت پراکنده |
|---|---|
| مشتری یک پرونده و سابقه مشترک دارد | اطلاعات مشتری در چند ابزار قرار دارد |
| اقدام بعدی، مسئول و زمان مشخص میشود | پیگیری به حافظه فرد وابسته است |
| مرحله فرصت قابل مشاهده است | وضعیت فرصت با سؤال از فروشنده مشخص میشود |
| نفر بعدی به سابقه مشتری دسترسی دارد | تغییر مسئول باعث گسست رابطه میشود |
| نتیجه و دلیل باخت قابل ثبت است | دلیل باخت فراموش میشود |
| وضعیت کاریز و فرصتها قابل بررسی است | مدیر تصویر محدودی از فروش دارد |
هدف CRM حذف ارتباط انسانی نیست. یک CRM مناسب باید کمک کند تیم فروش با اطلاعات بیشتر و شناخت دقیقتری رابطه با مشتری را ادامه دهد.
CRM فقط بانک اطلاعات مشتری نیست
گاهی CRM با یک دفترچه تلفن پیشرفته اشتباه گرفته میشود.
اگر فقط نام، شماره تماس و اطلاعات مشتریان را در یک سیستم وارد کنیم، بخش کوچکی از مسئله را حل کردهایم.
در یک CRM کاربردی، مشتری باید به زمینه ارتباط خود متصل باشد.
یعنی مشخص باشد مشتری از کجا وارد شده، چه تماسهایی با او انجام شده، در چه جلساتی حضور داشته، چه نیازهایی مطرح کرده، چه فرصتهای فروشی به او مرتبط هستند و بعد از آخرین تعامل قرار است چه کاری انجام شود.
به همین دلیل قابلیتهایی مانند مدیریت سرنخ، فرصت فروش، کاریز، فعالیتها و گزارشهای فروش در کنار پرونده مشتری معنا پیدا میکنند.
CRM قرار نیست فقط گذشته را ذخیره کند؛ باید برای ادامه رابطه نیز زمینه ایجاد کند.
مزایای CRM برای تیم فروش و سازمان
مزیت CRM برای همه کاربران سازمان یکسان نیست. کارشناس فروش، مدیر فروش و مدیرعامل هرکدام از زاویه متفاوتی به اطلاعات نیاز دارند.
مزایای CRM برای کارشناس فروش
اگر CRM فقط برای تهیه گزارش مدیر طراحی شود، بعد از مدتی ممکن است به یک ابزار اضافی برای تیم تبدیل شود.
کارشناس فروش باید از استفاده روزانه سیستم منفعت واقعی دریافت کند.
یک CRM مناسب میتواند قبل از تماس، سابقه مشتری را در اختیار کارشناس قرار دهد؛ بعد از جلسه به ثبت نتیجه و اقدام بعدی کمک کند و در طول روز مشخص کند کدام پیگیریها نیازمند توجه هستند.
به این ترتیب فروشنده مجبور نیست تمام تعهدات، جلسات و پیگیریهای مشتریان را در ذهن خود نگه دارد.
CRM در بهترین حالت باید مانند یک همراه منظم برای فروشنده عمل کند، نه ابزاری که فقط تعداد فعالیتهای او را اندازهگیری کند.
مزایای CRM برای مدیر فروش
مسئله مدیر فروش با مسئله کارشناس متفاوت است.
کارشناس بیشتر میخواهد بداند امروز چه کاری باید انجام دهد؛ مدیر میخواهد بداند در کل فرایند فروش چه اتفاقی در حال رخ دادن است.
چه فرصتهایی فعال هستند؟ کدام مذاکرات متوقف شدهاند؟ بیشترین ریزش در کدام مرحله اتفاق میافتد؟ چه فرصتهایی در کاریز وجود دارند و کدام موارد نیازمند توجه مدیریتی هستند؟
وقتی اطلاعات بهصورت منظم در CRM ثبت شوند، مدیر میتواند بهجای جمعآوری گزارش از افراد، وضعیت فروش را بر اساس دادههای موجود بررسی کند.
هدف این کار کنترل بیشتر افراد نیست؛ هدف ایجاد یک تصویر مشترک از واقعیت فروش است.
ارزش CRM برای سازمان
یکی از ارزشهای مهم CRM معمولاً در روز اول استفاده دیده نمیشود.
ارزش آن با گذشت زمان شکل میگیرد: دانش مشتری در سازمان باقی میماند.
فرض کنید یکی از کارشناسان باتجربه پس از چند سال سازمان را ترک کند. او ممکن است دهها مذاکره، رابطه و شناخت مهم از مشتریان داشته باشد.
اگر این دانش فقط در ذهن او باقی مانده باشد، سازمان بخشی از سرمایه ارتباطی خود را نیز از دست میدهد.
اما اگر تماسها، تصمیمها، فایلها و روند مذاکرات در سیستم مشترک ثبت شده باشند، فرد دیگری میتواند رابطه را با شناخت بیشتری ادامه دهد.
اینجاست که CRM از یک ابزار فروش به بخشی از حافظه سازمان تبدیل میشود.
نشانههای نیاز کسبوکار به CRM
همه کسبوکارها در یک زمان و با یک سطح از پیچیدگی به CRM نیاز ندارند.
اگر یک کسبوکار کوچک تنها چند مشتری محدود دارد و یک نفر تمام فرایند فروش را مدیریت میکند، ممکن است برای مدتی ابزارهای سادهتر پاسخگوی نیاز آن باشد.
اما با افزایش تعداد مشتریان، کارشناسان، جلسات و تعاملات، مدیریت رابطه بدون ساختار دشوارتر میشود.
چند نشانه میتواند نشان دهد زمان بررسی جدیتر CRM رسیده است:
- اطلاعات مشتریان میان تلفنها، فایلها و ابزارهای مختلف پراکنده شدهاند.
- پیگیری مشتریان گاهی فراموش میشود.
- مدیر تصویر روشنی از فرصتهای فعال ندارد.
- گزارش فروش بهصورت دستی تهیه میشود.
- تغییر کارشناس باعث دشوار شدن ادامه مذاکره میشود.
- برای فهمیدن وضعیت یک مشتری باید ابتدا از یک نفر سؤال کرد.
موضوع اصلی فقط تعداد مشتریان نیست؛ پیچیدگی رابطه و حجم تعاملات اهمیت بیشتری دارد.
ممکن است یک شرکت تنها ۵۰ مشتری سازمانی داشته باشد، اما هر فروش چند ماه طول بکشد و افراد مختلفی در فرایند تصمیمگیری حضور داشته باشند. مدیریت چنین روابطی میتواند از مدیریت تعداد زیادی خرید ساده پیچیدهتر باشد.
CRM بهخصوص در فروشهای B۲B، پروژهای، چندمرحلهای و رابطهمحور اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ویژگیهای یک CRM مناسب
انتخاب CRM بهتر است از فرایند واقعی فروش سازمان شروع شود، نه از فهرست طولانی امکانات نرمافزار.
ابتدا باید مشخص شود:
- سرنخ از کجا وارد میشود؟
- چه کسی مسئول بررسی آن است؟
- چه زمانی سرنخ به فرصت تبدیل میشود؟
- مراحل واقعی فروش چیست؟
- چند نفر در مذاکره حضور دارند؟
- چه فعالیتهایی باید پیگیری شوند؟
- مدیر به چه گزارشهایی نیاز دارد؟
بعد از پاسخ به این پرسشها میتوان بررسی کرد سیستم CRM تا چه اندازه از این فرایند پشتیبانی میکند.
سه موضوع اهمیت ویژهای دارند:
یکپارچگی اطلاعات مشتری: اطلاعات مشتری و تعاملات او باید در یک زمینه مشترک دیده شوند.
قابل مدیریت بودن اقدام بعدی: هر مذاکره باید بتواند یک مسئول، مرحله و اقدام بعدی روشن داشته باشد.
سادگی استفاده روزانه: اگر استفاده از CRM از خود فرایند فروش دشوارتر باشد، کاربران بهمرور راههای سادهتری برای انجام کار پیدا میکنند و کیفیت داده کاهش خواهد یافت.
برای بررسی جزئیتر قابلیتهای موردنیاز میتوانید صفحه امکانات نرم افزار CRM رسازوم را ببینید.
محدودیتهای CRM
CRM جایگزین مهارت فروش نیست.
یک سیستم نمیتواند بهجای تیم فروش نیاز مشتری را درک کند، اعتماد ایجاد کند یا یک مذاکره پیچیده را پیش ببرد.
استفاده از CRM نیز به معنی تضمین افزایش فروش نیست.
CRM میتواند کمک کند پیگیریها منظمتر شوند، فرصتهای متوقفشده زودتر دیده شوند و داده بهتری برای تصمیمگیری در اختیار تیم قرار گیرد؛ اما نتیجه نهایی همچنان به محصول، بازار، فرایند فروش، مهارت تیم و کیفیت تعامل با مشتری وابسته است.
بنابراین بهتر است CRM را زیرساختی برای مدیریت بهتر ارتباط با مشتری و فرایند فروش بدانیم، نه یک ماشین خودکار برای فروش.
قابلپیگیری شدن فرایند فروش با CRM
قابلپیگیری بودن یعنی بتوانیم از وضعیت امروز یک فرصت فروش به گذشته آن و اقدام بعدی برسیم.
فرض کنید فرصتی اکنون در مرحله «ارسال پیشنهاد» قرار دارد.
در یک CRM ساختاریافته باید بتوان فهمید این فرصت از چه سرنخی ایجاد شده، چه جلساتی برگزار شده، چه نیازهایی ثبت شده، چه نسخهای از پیشنهاد ارسال شده، مسئول پیگیری چه کسی است و چه زمانی باید دوباره با مشتری ارتباط برقرار شود.
اگر فرصت به مرحله بعدی منتقل شود، این تغییر بخشی از سابقه آن خواهد شد.
اگر متوقف شود، میتوان علت توقف را بررسی کرد.
اگر نیز از دست برود، نتیجه و دلیل باخت میتواند برای تحلیلهای بعدی باقی بماند.
به این ترتیب فروش از مجموعهای از تماسها و تعاملات پراکنده به یک فرایند قابل مشاهده، قابل پیگیری و قابل یادگیری تبدیل میشود.
شروع درست استفاده از CRM
شروع درست CRM از نرمافزار نیست؛ از فرایند است.
ابتدا مسیر واقعی مشتری را مشخص کنید.
سرنخ از کجا وارد میشود؟ چه کسی مسئول بررسی آن است؟ چه زمانی فرصت فروش ایجاد میشود؟ مراحل واقعی فروش چیست؟ چه اطلاعاتی برای ادامه مذاکره لازم است؟ چه زمانی یک فرصت را راکد در نظر میگیرید؟
بعد مشخص کنید چه بخشهایی از این مسیر باید در CRM ثبت یا مدیریت شوند.
هر فیلدی که به سیستم اضافه میشود باید دلیل مشخصی داشته باشد. هر گزارشی باید به یک تصمیم کمک کند و هر فعالیتی که از فروشنده خواسته میشود ثبت کند باید برای ادامه فرایند ارزش داشته باشد.
این رویکرد کمک میکند CRM بخشی از کار روزانه تیم شود، نه کاری اضافی که افراد مجبور باشند در پایان روز انجام دهند.
اگر میخواهید ببینید مدیریت مشتریان، سرنخها، فرصتهای فروش و پیگیریها در یک نرم افزار CRM چگونه انجام میشود، میتوانید امکانات رسازوم را بررسی کنید یا درخواست دمو ثبت کنید.
جمعبندی
CRM را میتوان در یک مفهوم خلاصه کرد: رابطهای که قابل ادامه است. CRM فقط درباره ذخیره اطلاعات مشتری نیست. هدف آن این است که تیم بداند چه اتفاقی افتاده، ارتباط اکنون در چه مرحلهای قرار دارد و اقدام بعدی چیست. کارشناس فروش باید بتواند سابقه مشتری و پیگیریهای بعدی را ببیند. مدیر فروش باید تصویری روشن از فرصتها، کاریز و وضعیت تیم داشته باشد و سازمان نیز باید مطمئن باشد دانش حاصل از تماسها، جلسات و مذاکرات فقط در حافظه افراد باقی نمیماند. وقتی این اتفاق میافتد، اطلاعات مشتری از مجموعهای از فایلها و یادداشتهای پراکنده به بخشی از دانش سازمان تبدیل میشوند. در نتیجه، هر مشتری سابقهای روشن دارد و هر فرصت فروش مسیر مشخصی برای ادامه پیدا میکند.





