فرایند فروش B۲B مجموعهای از مراحل برنامهریزیشده برای تبدیل یک مشتری بالقوه سازمانی به خریدار است. این مسیر از جذب و ارزیابی سرنخ آغاز میشود و با نیازسنجی، شناسایی تصمیمگیرندگان، ارائه راهکار، پیشنهاد تجاری، مذاکره و نهاییسازی قرارداد ادامه پیدا میکند. در این راهنما، ۸ مرحله فروش سازمانی را همراه با مثال کاربردی، چالشهای رایج و نقش CRM بررسی میکنیم.
انتشار: ۱۱ آبان ۱۴۰۵ ۱۱ دقیقه مطالعه
چرا فروش سازمانی به یک فرایند مشخص نیاز دارد؟
فروش به یک سازمان معمولاً با فروش مستقیم به یک مصرفکننده تفاوت دارد. در یک معامله B۲B ممکن است مدیر خرید، مدیر مالی، مسئول فنی و مدیرعامل در تصمیمگیری مشارکت داشته باشند. هرکدام از این افراد نیز ممکن است معیارها، پرسشها و انتظارات متفاوتی از محصول یا خدمت داشته باشند.
برای مثال، فروش یک نرمافزار CRM به یک شرکت تولیدی ممکن است با دریافت درخواست مشاوره آغاز شود؛ اما تا برگزاری جلسات نیازسنجی، بررسی شرایط فنی، ارائه پیشنهاد تجاری و تأیید نهایی چندین مرحله فاصله داشته باشد.
اگر این مسیر ساختار مشخصی نداشته باشد، احتمال دارد مذاکرات بدون نتیجه ادامه پیدا کنند، مسئولیت پیگیریها مبهم بماند یا اطلاعات مهم میان اعضای تیم پراکنده شوند.
فرایند فروش B۲B با تعریف مراحل، مسئولیتها و معیارهای پیشرفت معامله به سازمان کمک میکند مسیر فروش را قابل پیگیری و ارزیابی کند.
در این مقاله، فروش سازمانی را از اولین ارتباط با مشتری بالقوه تا نهاییسازی قرارداد در هشت مرحله بررسی میکنیم و نشان میدهیم چگونه میتوان هر مرحله را با اطلاعات دقیقتر و اقدامات مشخص مدیریت کرد.
فرایند فروش B۲B چیست؟
فرایند فروش B۲B (Business-to-Business Sales Process) مجموعهای از مراحل مشخص است که یک کسبوکار برای شناسایی مشتریان سازمانی، بررسی نیاز آنها، ارائه راهکار، مذاکره و نهاییسازی معامله طی میکند.
کاریز فروش (Sales Pipeline) مسیر پیشرفت فرصتهای فروش از شناسایی نیاز مشتری تا نتیجه نهایی معامله را نشان میدهد. در این راهنما با مفهوم کاریز فروش، تفاوت آن با قیف فروش، مراحل طراحی، شاخصهای مهم و نحوه مدیریت کاریز در فروشهای سازمانی B۲B آشنا میشوید.
قیف فروش (Sales Funnel) و کاریز فروش (Sales Pipeline) دو ابزار مکمل برای تحلیل و مدیریت فروش هستند، اما کاربرد یکسانی ندارند. قیف فروش نشان میدهد مشتریان بالقوه در مسیر خرید چگونه تبدیل یا از فرایند خارج میشوند؛ کاریز فروش وضعیت هر معامله، مسئول پیگیری و اقدام بعدی را مشخص میکند. در این مقاله تفاوت این دو مفهوم را با جدول مقایسه، مثال B۲B و شاخصهای کاربردی بررسی میکنیم.
CRM یا Excel؛ کدام گزینه برای مدیریت مشتریان و فروش مناسبتر است؟ اکسل برای ثبت اطلاعات و تحلیلهای اولیه ابزار قدرتمندی است، اما با افزایش مشتریان، اعضای تیم و پیگیریها ممکن است محدودیتهای عملیاتی آن بیشتر شود. در این مقاله تفاوت CRM و Excel، مزایا و معایب هرکدام، نشانههای زمان مهاجرت و روش انتقال اطلاعات مشتریان به CRM را بررسی میکنیم.
در فروش B۲B، خریدار یک کسبوکار یا سازمان است؛ نه لزوماً مصرفکننده نهایی محصول یا خدمت.
برای مثال، زمانی که یک شرکت تولیدی برای مدیریت ارتباطات تیم فروش خود نرمافزار CRM خریداری میکند، یک معامله B۲B انجام شده است. همین موضوع درباره فروش تجهیزات صنعتی، خدمات مشاوره سازمانی یا تأمین مواد اولیه برای کارخانهها نیز صدق میکند.
در این نوع فروش، معمولاً موضوعاتی مانند بودجه سازمان، الزامات فنی، نظر افراد تصمیمگیر، شرایط پرداخت و تعهدات قراردادی اهمیت دارند.
به همین دلیل، فروش B۲B صرفاً متقاعد کردن یک فرد برای خرید نیست؛ بلکه باید نیازهای سازمان خریدار بررسی شود و مسیر تصمیمگیری آن بهدرستی شناخته شود.
یک فرایند فروش مشخص کمک میکند تیم فروش بداند:
هر مشتری بالقوه در چه وضعیتی قرار دارد.
مسئول رسیدگی به هر درخواست چه کسی است.
چه اطلاعاتی برای ادامه مذاکره لازم است.
چه افرادی در تصمیم خرید نقش دارند.
برای پیشرفت معامله چه اقدامی باید انجام شود.
چه زمانی میتوان یک مرحله را تکمیلشده دانست.
در یک نرمافزار CRM برای مدیریت فروش سازمانی، اطلاعات مشتریان، فرصتهای فروش و فعالیتهای مرتبط میتوانند در یک ساختار مشترک نگهداری شوند تا پیگیری فرایند به حافظه افراد وابسته نباشد.
تفاوت فروش B۲B و B۲C چیست؟
یکی از مهمترین تفاوتها میان فروش سازمانی و فروش به مصرفکننده نهایی، ساختار تصمیمگیری است.
در فروش B۲C، خریدار معمولاً یک شخص است که محصول یا خدمت را برای استفاده شخصی خریداری میکند.
اما در فروش B۲B، تصمیم خرید ممکن است به نظر چندین واحد سازمانی وابسته باشد.
برای مثال، هنگام خرید یک نرمافزار سازمانی، مدیر فروش ممکن است روی امکانات عملیاتی تمرکز کند، مدیر فناوری اطلاعات الزامات فنی را بررسی کند و مدیر مالی درباره بودجه و شرایط پرداخت تصمیم بگیرد.
معیار
فروش B۲B
فروش B۲C
نوع خریدار
شرکت یا سازمان
مصرفکننده فردی
تصمیمگیرندگان
معمولاً چند نقش سازمانی
اغلب فرد یا خانوار
مدت فرایند
در معاملات پیچیده طولانیتر
اغلب کوتاهتر
نیازسنجی
متناسب با فرایند سازمان
متناسب با نیاز فردی
پیشنهاد تجاری
ممکن است اختصاصی باشد
اغلب استانداردتر
شرایط قرارداد
ممکن است نیازمند بررسی چند واحد باشد
معمولاً سادهتر
پیگیری
چندمرحلهای و مستند
متناسب با نوع خرید
این تفاوتها مطلق نیستند؛ فروش B۲C نیز ممکن است پیچیده باشد و بعضی معاملات B۲B نیز سریع انجام شوند.
اما در فروش سازمانی، هماهنگی میان افراد و ثبت مسیر تصمیمگیری معمولاً اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۸ مرحله اصلی فرایند فروش B۲B از سرنخ تا قرارداد
برای طراحی یک مسیر کاربردی فروش سازمانی، میتوان فرایند را به هشت مرحله تقسیم کرد.
این تقسیمبندی یک الگوی آموزشی است و تعداد مراحل در هر سازمان میتواند با توجه به نوع محصول، ساختار تیم فروش و روش خرید مشتری تغییر کند.
مرحله اول: شناسایی و ثبت سرنخ فروش (Lead Generation)
اولین مرحله، شناسایی سازمانها و افرادی است که ممکن است به محصولات یا خدمات شرکت نیاز داشته باشند.
سرنخهای فروش میتوانند از مسیرهای مختلفی وارد سازمان شوند؛ از جمله فرمهای وبسایت، تماس تلفنی، نمایشگاهها، معرفی مشتریان فعلی و فعالیتهای بازاریابی.
برای مثال، فرض کنید مدیر فروش یک شرکت تولیدی از طریق وبسایت یک ارائهدهنده CRM درخواست مشاوره ثبت میکند.
در این مرحله هنوز مشخص نیست که آیا این مخاطب آمادگی خرید دارد یا خیر؛ اما یک ارتباط بالقوه برای فروش ایجاد شده است.
اطلاعات اولیه مانند نام سازمان، مشخصات تماس، موضوع درخواست و منبع جذب باید ثبت شوند.
اقدامات مهم این مرحله:
ثبت مشخصات اولیه شخص یا سازمان
مشخص کردن منبع جذب سرنخ
بررسی سوابق موجود برای جلوگیری از ثبت غیرضروری پرونده تکراری
تعیین مسئول رسیدگی اولیه
برنامهریزی برای اولین ارتباط
معیار تکمیل مرحله: سرنخ ثبت شده، راه ارتباطی معتبر است و مسئول بررسی اولیه مشخص شده است.
مرحله دوم: ارزیابی و صلاحیتسنجی سرنخ (Lead Qualification)
تمام سرنخها به فرصت فروش تبدیل نمیشوند.
بعضی مخاطبان تنها به دنبال اطلاعات عمومی هستند، برخی هنوز نیاز مشخصی ندارند و تعدادی نیز ممکن است با بازار هدف کسبوکار تناسب نداشته باشند.
هدف صلاحیتسنجی آن است که مشخص شود ادامه مذاکره با کدام مخاطبان منطقی است.
برای این کار میتوان چهار موضوع اصلی را بررسی کرد:
نیاز: آیا سازمان مسئلهای دارد که محصول یا خدمت ما بتواند به حل آن کمک کند؟
تناسب: آیا نوع فعالیت و شرایط مشتری با بازار هدف ما هماهنگ است؟
تصمیمگیری: آیا فرد تماسگیرنده در تصمیم خرید نقش دارد یا میتواند تیم فروش را به افراد مسئول متصل کند؟
زمانبندی: آیا مشتری برای بررسی راهکار یا تصمیمگیری برنامه مشخصی دارد؟
در بعضی سازمانها از چارچوبهایی مانند BANT برای ارزیابی بودجه، اختیار تصمیمگیری، نیاز و زمانبندی استفاده میشود.
البته نداشتن بودجه قطعی در اولین تماس الزاماً به معنای نامناسب بودن سرنخ نیست. معیارها باید با نوع فروش سازمان هماهنگ باشند.
معیار تکمیل مرحله: تناسب اولیه سرنخ تأیید شده و مسیر معناداری برای ادامه بررسی نیاز وجود دارد.
مرحله سوم: نیازسنجی و شناخت مسئله مشتری (Discovery)
پس از ارزیابی اولیه، تیم فروش باید مسئله واقعی سازمان مشتری را بهتر بشناسد.
این مرحله معمولاً از طریق گفتوگو با افراد مرتبط، برگزاری جلسه نیازسنجی و بررسی فرایندهای فعلی انجام میشود.
برای مثال، یک شرکت ممکن است اعلام کند به نرمافزار CRM نیاز دارد. اما بررسی دقیقتر نشان دهد مشکل اصلی آن نبود مسئول مشخص برای پیگیری مشتریان یا پراکندگی اطلاعات مذاکرات است.
در چنین شرایطی، تیم فروش باید بهجای معرفی فوری تمام امکانات محصول، ابتدا مسئله را روشن کند.
پرسشهای کاربردی این مرحله میتوانند شامل موارد زیر باشند:
مهمترین مشکل فعلی فرایند فروش سازمان چیست؟
این مشکل چه تأثیری بر کار روزانه تیم دارد؟
سازمان اکنون از چه ابزارهایی استفاده میکند؟
چه افرادی در فرایند فعلی مشارکت دارند؟
برای ارزیابی موفقیت راهکار جدید چه معیارهایی مهم هستند؟
نتایج نیازسنجی باید مستند شوند تا در مراحل ارائه راهکار و پیشنهاد تجاری مورد استفاده قرار گیرند.
معیار تکمیل مرحله: نیازهای اصلی و محدودیتهای مشتری مشخص شدهاند و طرفین درباره موضوع بررسی راهکار درک مشترکی دارند.
مرحله چهارم: ایجاد فرصت فروش و شناسایی تصمیمگیرندگان (Opportunity Development)
زمانی که نیاز مشتری تا حد کافی روشن شود و امکان شکلگیری معامله مشخصی وجود داشته باشد، میتوان یک فرصت فروش ایجاد کرد.
در این مرحله تمرکز از بررسی یک مخاطب بالقوه به مدیریت معامله تغییر میکند.
برای فرصت فروش بهتر است اطلاعاتی مانند عنوان معامله، مشتری، ارزش احتمالی، مسئول، مرحله و اقدام بعدی ثبت شوند.
موضوع مهم دیگر، شناسایی افراد مؤثر در تصمیم خرید است.
برای مثال، در یک پروژه نرمافزاری ممکن است افراد زیر مشارکت داشته باشند:
مدیر فروش بهعنوان استفادهکننده اصلی راهکار
مدیر فناوری اطلاعات برای بررسی الزامات فنی
مدیر مالی برای بررسی بودجه
مسئول خرید برای هماهنگی پیشنهادها و شرایط همکاری
مدیرعامل یا مدیر ارشد برای تأیید نهایی
همه این افراد الزاماً در تمام معاملات حضور ندارند، اما شناخت نقشهای واقعی میتواند از توقفهای غیرضروری جلوگیری کند.
همچنین بهتر است مشخص شود چه فردی هماهنگکننده اصلی ارتباط با سازمان مشتری است.
معیار تکمیل مرحله: یک معامله بالقوه مشخص با مسئول روشن، افراد کلیدی شناختهشده و برنامه ادامه مذاکره وجود دارد.
مرحله پنجم: ارائه راهکار و نمایش محصول (Solution Presentation)
پس از شناخت نیاز مشتری، نوبت به معرفی راهکار مناسب میرسد.
در فروش B۲B، ارائه محصول باید به مسئله واقعی مشتری ارتباط داشته باشد.
برای مثال، اگر مشکل اصلی یک شرکت فراموش شدن پیگیریهای فروش است، نمایش قابلیتهای مرتبط با وظایف، موعدها و سوابق ارتباطی میتواند از معرفی عمومی تمام بخشهای نرمافزار مفیدتر باشد.
بسته به نوع محصول، این مرحله ممکن است شامل جلسه معرفی، دموی نرمافزار، ارائه نمونه فنی، بررسی محصول یا نمایش یک سناریوی کاربردی باشد.
برای ارائه مؤثرتر:
مسئله شناساییشده مشتری را در ابتدای جلسه مرور کنید.
فقط بخشهایی را نمایش دهید که با نیاز او مرتبط هستند.
محدودیتهای واقعی راهکار را توضیح دهید.
به پرسشهای فنی و عملیاتی پاسخ دهید.
نتیجه جلسه و موضوعات باقیمانده را ثبت کنید.
هدف از این مرحله، نمایش تعداد زیادی قابلیت نیست؛ بلکه کمک به مشتری برای ارزیابی تناسب راهکار با نیازهای سازمان است.
معیار تکمیل مرحله: مشتری راهکار را بررسی کرده، ابهامهای اصلی شناسایی شدهاند و درباره قدم بعدی توافق مشخصی وجود دارد.
مرحله ششم: تهیه و ارسال پیشنهاد فنی و مالی (Sales Proposal)
پس از بررسی راهکار، تیم فروش میتواند پیشنهاد تجاری متناسب با نیاز مشتری را تهیه کند.
بسته به نوع معامله، پیشنهاد ممکن است شامل مشخصات محصول، دامنه خدمات، قیمت، شرایط تحویل، زمانبندی اجرا و تعهدات طرفین باشد.
برای مثال، پیشنهاد فروش نرمافزار CRM به یک شرکت تولیدی ممکن است تعداد کاربران، امکانات موردنیاز، شرایط استقرار و خدمات توافقشده را مشخص کند.
در این مرحله باید از ارسال یک پیشنهاد عمومی و نامرتبط با نیاز مشتری خودداری شود.
پیشنهاد تجاری زمانی مفید است که مشتری بتواند براساس آن درباره تناسب راهکار، هزینهها و شرایط همکاری تصمیم بگیرد.
همچنین ارسال پیشنهاد بهتنهایی به معنای پیشرفت قطعی معامله نیست.
باید مشخص شود چه فردی پیشنهاد را دریافت کرده، چه زمانی بررسی خواهد شد و چه اقدامی برای دریافت بازخورد لازم است.
در برخی فرایندهای فروش، تهیه پیشفاکتور بخشی از این مرحله است.
معیار تکمیل مرحله: موضوعات اصلی مذاکره تعیین تکلیف شدهاند و شرایط لازم برای تصمیم نهایی یا بررسی قرارداد مشخص است.
مرحله هشتم: تصمیم نهایی، قرارداد و ثبت نتیجه فروش (Closing)
در آخرین مرحله، نتیجه مذاکره مشخص میشود.
اگر طرفین درباره شرایط اصلی به توافق برسند و تأییدات لازم دریافت شوند، معامله میتواند وارد فرایند نهاییسازی قرارداد شود.
نوع قرارداد و تشریفات لازم به ماهیت معامله، سیاستهای سازمان و الزامات حقوقی مربوط بستگی دارد.
باید میان تأیید پیشنهاد، امضای قرارداد، ثبت فروش و دریافت وجه تفاوت قائل شد.
این رویدادها همیشه در یک زمان اتفاق نمیافتند و سازمان باید مشخص کند چه رویدادی برای ثبت یک فرصت بهعنوان فروش موفق کافی است.
در صورت نهایی شدن معامله، بهتر است اطلاعات زیر ثبت شوند:
نتیجه نهایی فروش
مبلغ نهایی توافقشده
تاریخ نتیجه معامله
اشخاص مسئول ادامه همکاری
تعهدات و اقدامات ضروری برای تحویل یا شروع خدمات
اگر معامله به نتیجه نرسد، دلیل عدم موفقیت نیز باید ثبت شود؛ برای مثال، محدودیت بودجه، تغییر اولویت مشتری، عدم تناسب راهکار یا انتخاب تأمینکننده دیگر.
ثبت نتیجه ناموفق بهاندازه ثبت فروش موفق اهمیت دارد، زیرا در تحلیل کیفیت فرایند فروش به سازمان کمک میکند.
معیار تکمیل مرحله: نتیجه معامله بر اساس معیار رسمی سازمان ثبت شده و اقدامات بعد از تصمیم نهایی به مسئول مربوط تحویل داده شدهاند.
جدول خلاصه ۸ مرحله فروش B۲B
برای آنکه مدیر فروش بتواند از این مدل بهعنوان یک الگوی اولیه استفاده کند، مراحل را میتوان به شکل زیر خلاصه کرد.
مرحله
هدف اصلی
خروجی مورد انتظار
۱. ثبت سرنخ
شناسایی مخاطب
سرنخ دارای مسئول
۲. صلاحیتسنجی
بررسی تناسب
تصمیم برای ادامه بررسی
۳. نیازسنجی
شناخت مسئله
نیازهای مستند
۴. ایجاد فرصت
تعریف معامله
فرصت و افراد کلیدی
۵. ارائه راهکار
بررسی تناسب محصول
بازخورد و قدم بعدی
۶. پیشنهاد تجاری
ارائه شرایط همکاری
پیشنهاد قابل بررسی
۷. مذاکره
رفع ابهام و تأییدات
تعیین تکلیف شرایط
۸. نهاییسازی
ثبت نتیجه معامله
قرارداد یا دلیل عدم موفقیت
این جدول یک مدل عمومی برای آموزش و طراحی اولیه فرایند است. در عمل، برخی مراحل ممکن است ادغام شوند یا بسته به نوع معامله به گامهای بیشتری تقسیم شوند.
مثال کاربردی فرایند فروش B۲B در یک شرکت نرمافزاری
فرض کنیم یک شرکت تولیدی قصد دارد اطلاعات مشتریان و فعالیتهای تیم فروش خود را در یک نرمافزار CRM مدیریت کند.
این شرکت دارای چند کارشناس فروش است و بخشی از اطلاعات مشتریان را در فایلهای Excel نگهداری میکند.
سناریوی زیر فرضی است و برای نمایش ارتباط هشت مرحله با یک معامله واقعینما استفاده میشود.
مرحله اول؛ ثبت سرنخ: مدیر فروش شرکت تولیدی از طریق وبسایت درخواست مشاوره ارسال میکند. اطلاعات تماس، نام سازمان و موضوع درخواست ثبت میشوند.
مرحله دوم؛ ارزیابی: کارشناس فروش در تماس اولیه بررسی میکند آیا نیاز مشتری با حوزه کاربرد محصول متناسب است و مسیر مشخصی برای ادامه گفتوگو وجود دارد.
مرحله سوم؛ نیازسنجی: در جلسه تخصصی مشخص میشود مهمترین مشکلات سازمان، پراکندگی اطلاعات مشتریان و نبود گزارش یکپارچه از مذاکرات است.
مرحله چهارم؛ ایجاد فرصت: یک فرصت فروش ایجاد میشود و مدیر فروش، مسئول فناوری اطلاعات و مسئول خرید بهعنوان افراد مرتبط با فرایند شناسایی میشوند.
مرحله پنجم؛ ارائه راهکار: تیم فروش یک دموی متناسب با نیاز مشتری برگزار میکند و بخشهای مدیریت مشتریان، فرصتهای فروش و فعالیتهای روزانه را نمایش میدهد.
مرحله ششم؛ پیشنهاد تجاری: پیشنهاد فنی و مالی متناسب با نیازهای بررسیشده آماده و برای مشتری ارسال میشود. زمان دریافت بازخورد نیز هماهنگ میشود.
مرحله هفتم؛ مذاکره: مشتری درباره تعداد کاربران، شرایط استقرار و جزئیات همکاری پرسشهایی مطرح میکند. پاسخها و موارد توافقشده ثبت میشوند.
مرحله هشتم؛ نتیجه: پس از دریافت تأییدات لازم، طرفین درباره قرارداد تصمیم نهایی میگیرند. در صورت موفقیت، نتیجه فروش ثبت و اقدامات تحویل به افراد مربوط واگذار میشود.
این مثال نشان میدهد فروش سازمانی صرفاً مجموعهای از تماسها و جلسات نیست؛ بلکه هر مرحله باید به یک نتیجه قابل بررسی و اقدام مشخص منتهی شود.
نقش افراد تصمیمگیر در فرایند فروش B۲B چیست؟
یکی از دلایل پیچیدگی فروش B۲B، حضور چند فرد با مسئولیتهای متفاوت در تصمیم خرید است.
برای نمونه، در یک معامله نرمافزاری ممکن است نقشهای زیر وجود داشته باشند:
نقش
موضوع مورد توجه
استفادهکننده اصلی
کاربردپذیری و نیازهای روزانه
مدیر واحد متقاضی
بهبود فرایند و نتیجه کسبوکار
مدیر فناوری اطلاعات
امنیت، زیرساخت و سازگاری فنی
مدیر مالی
بودجه و شرایط پرداخت
مسئول خرید
بررسی پیشنهادها و هماهنگی تأمین
تأییدکننده نهایی
تناسب معامله با اولویتهای سازمان
در یک سازمان ممکن است یک شخص چند نقش را بر عهده داشته باشد.
بنابراین بهتر است تیم فروش بهجای فرض کردن ساختار تصمیمگیری، نقشها و مسیر واقعی تأیید را در گفتوگو با مشتری شناسایی کند.
این اطلاعات میتوانند در پرونده مشتری و سوابق فرصت فروش نگهداری شوند تا افراد مختلف تیم بتوانند مذاکرات را با زمینه کافی ادامه دهند.
مهمترین چالشهای فرایند فروش B۲B
طولانی شدن تصمیمگیری
در بسیاری از معاملات سازمانی، بررسی پیشنهاد و دریافت تأییدات زمانبر است.
تیم فروش باید زمانبندی واقعی مشتری را بشناسد و بهجای فشار برای تصمیم فوری، برنامه پیگیری مناسبی تنظیم کند.
مشخص نبودن مسئول معامله
اگر چند کارشناس در ارتباط با یک مشتری مشارکت کنند اما مسئول اصلی فرصت مشخص نباشد، احتمال تکرار تماس یا فراموش شدن اقدامات افزایش پیدا میکند.
تغییر نیاز مشتری در طول مذاکره
ممکن است نیازهای سازمان در طول جلسات تغییر کنند یا اولویتهای جدیدی مطرح شوند.
در این شرایط، اطلاعات فرصت و پیشنهاد تجاری باید متناسب با شرایط جدید بازبینی شوند.
وجود چند تصمیمگیر با اولویتهای متفاوت
گاهی مدیر فنی راهکار را تأیید میکند، اما واحد مالی درباره هزینهها پرسش دارد.
شناخت موضوعات مورد توجه هر نقش میتواند به هماهنگی بهتر مذاکرات کمک کند.
ثبت نکردن نتیجه جلسات
اگر اطلاعات مهم تنها در حافظه کارشناسان باقی بماند، احتمال از دست رفتن زمینه مذاکره افزایش پیدا میکند.
ثبت نتیجه تعاملات و مسئولیتها به ادامه منظم رابطه کمک میکند.
نبود معیار مشخص برای تغییر مرحله فروش
اگر انتقال فرصت از یک مرحله به مرحله دیگر تنها بر اساس برداشت کارشناس انجام شود، گزارشهای مدیریتی ممکن است تصویر دقیقی از وضعیت معاملات ارائه نکنند.
بهتر است برای هر مرحله معیار ورود و خروج مشخص باشد.
چگونه فرایند فروش B۲B را استاندارد کنیم؟
استانداردسازی فروش سازمانی به معنای یکسان کردن تمام مذاکرات نیست.
هدف این است که تیم فروش برای مدیریت فرصتها، ثبت اطلاعات و ارزیابی پیشرفت معاملات از قواعد مشترکی استفاده کند.
برای این کار میتوان چند اقدام انجام داد.
اول؛ مسیر واقعی فروش را شناسایی کنید. بررسی کنید معاملات قبلی معمولاً از چه مراحلی عبور کردهاند و چه افرادی در آنها مشارکت داشتهاند.
دوم؛ معیارهای هر مرحله را مشخص کنید. برای مثال، صرف ارسال پیشنهاد نباید به معنای تأیید آن از سوی مشتری باشد.
سوم؛ مسئولیتها را روشن کنید. برای هر سرنخ یا فرصت باید مسئول مشخصی وجود داشته باشد.
چهارم؛ اطلاعات ضروری را استاندارد کنید. تعیین کنید در هر مرحله چه دادههایی باید ثبت شوند.
پنجم؛ اقدام بعدی را مشخص کنید. فرصت فعال نباید بدون برنامه رسیدگی باقی بماند.
ششم؛ فرایند را بازبینی کنید. دادههای واقعی فروش، فرصتهای متوقفشده و بازخورد اعضای تیم میتوانند مبنای اصلاح مراحل قرار گیرند.
یک فرایند مؤثر باید هم برای کارشناسان قابل اجرا باشد و هم اطلاعات مناسبی برای تصمیمگیری مدیران فراهم کند.
نقش CRM در مدیریت فرایند فروش B۲B
با افزایش تعداد مشتریان، مذاکرات و اعضای تیم فروش، نگهداری اطلاعات در فایلها و ابزارهای جداگانه میتواند هماهنگی را دشوارتر کند.
نرمافزار CRM به سازمان کمک میکند اطلاعات مشتری، سرنخ، فرصت فروش و فعالیتهای مرتبط را در یک ساختار مشترک مدیریت کند.
برای مثال، مدیر فروش میتواند وضعیت فرصتهای فعال را بررسی کند و کارشناس نیز اطلاعات آخرین تماس یا جلسه را در کنار پرونده مربوط مشاهده کند.
همچنین ارتباط فعالیتها با مراحل فروش میتواند به شناسایی پیگیریهای عقبافتاده و پروندههای نیازمند توجه کمک کند.
با این حال، CRM بهتنهایی یک فرایند فروش مؤثر ایجاد نمیکند.
تعریف مراحل درست، ثبت اطلاعات باکیفیت، آموزش کاربران و بازبینی عملکرد تیم همچنان ضروری هستند.
مدیریت فرایند فروش سازمانی در رسازوم
رسازوم بهعنوان سامانه مدیریت ارتباط با مشتری و عملیات فروش، امکاناتی برای ساماندهی سرنخها، مشتریان، فرصتهای فروش و فعالیتهای روزانه فراهم میکند.
در ساختار مستندشده محصول، امکان تعریف مراحل فرایند فروش، مدیریت وضعیت فرصتها و ارتباط آنها با مسئولیتهای تیم وجود دارد.
همچنین در سناریوهای پشتیبانیشده، قواعد انتقال میان مراحل، تأییدات مدیریتی و مهلتهای پیگیری میتوانند برای ایجاد نظم بیشتر در اجرای فرایند استفاده شوند.
در بخش مدیریت مشتریان، اطلاعات اشخاص و شرکتها در پروندههای مرتبط نگهداری میشوند و سوابق تعاملات قابل بررسی هستند.
در بخش فرصتهای فروش نیز اطلاعاتی مانند مبلغ، مرحله، مسئول، موعد پیگیری و نتیجه معامله در ساختار مرتبط با پرونده قرار میگیرند.
قابلیتهای گزارشدهی نیز به مدیران کمک میکنند وضعیت فرصتها، نرخ تبدیل، طول چرخه فروش و دلایل برد و باخت را بررسی کنند.
نکته مهم آن است که امکانات ثبت فرصت، پیشفاکتور و نتیجه فروش را نباید با وجود یک سامانه جامع مدیریت حقوقی قراردادها یکسان دانست. تنظیم و نهاییسازی قرارداد رسمی باید متناسب با فرایند و ابزارهای حقوقی سازمان انجام شود.
این ساختار به تیم فروش کمک میکند مراحل مختلف مذاکره را در ارتباط با اطلاعات واقعی مشتری و اقدام بعدی مدیریت کند.
چه شاخصهایی برای ارزیابی فرایند فروش B۲B مهماند؟
پس از تعریف مراحل فروش، لازم است عملکرد آنها نیز بررسی شود.
چند شاخص کاربردی عبارتاند از:
نرخ تبدیل سرنخ به فرصت: چه نسبتی از سرنخهای ارزیابیشده به فرصت واقعی تبدیل میشوند؟
نرخ برد: چه سهمی از فرصتهای تعیینتکلیفشده به فروش موفق میرسند؟
طول چرخه فروش: از آغاز فرصت تا تعیین نتیجه معمولاً چه مدت زمان سپری میشود؟
مدت توقف در مراحل: کدام مراحل زمان بیشتری از معاملات میگیرند؟
فرصتهای راکد: چه تعداد معامله برای مدت غیرعادی بدون پیشرفت باقی ماندهاند؟
نرخ تحقق هدف فروش: نتیجه دوره در مقایسه با هدف تعیینشده چگونه است؟
برای استفاده درست از این شاخصها باید بازه بررسی، تعریف صورت و مخرج و کیفیت دادهها مشخص باشند.
تحلیل دقیق این معیارها به موضوع جداگانهای نیاز دارد؛ زیرا هدف مقاله حاضر، معرفی ساختار کامل فرایند فروش B۲B است.
اشتباهات رایج در طراحی فرایند فروش سازمانی
یکی از اشتباهات رایج، تقلید مستقیم از مراحل فروش شرکتهای دیگر است.
مدلی که برای فروش خدمات اشتراکی مناسب است، ممکن است با فرایند فروش تجهیزات صنعتی تفاوت داشته باشد.
اشتباه دیگر، تعریف مراحل زیاد و پیچیده بدون معیار روشن است.
اگر کارشناسان ندانند چه زمانی باید یک فرصت را به مرحله بعد منتقل کنند، تعداد مراحل بیشتر به شفافیت کمک نخواهد کرد.
همچنین نباید پیشرفت فروش را تنها بر اساس فعالیتهای انجامشده سنجید.
برگزاری جلسه یا ارسال پیشنهاد، بهتنهایی اثبات نمیکند که مشتری به تصمیم خرید نزدیکتر شده است.
بهتر است معیارهای پیشرفت بر شواهد قابل بررسی، مانند تأیید نیاز، دریافت بازخورد یا توافق درباره مرحله بعدی متکی باشند.
در نهایت، فرایند فروش نباید پس از طراحی اولیه بدون بازبینی باقی بماند.
تغییر رفتار مشتریان، ساختار تیم و نوع محصولات میتواند اصلاح مراحل را ضروری کند.
جمعبندی
فرایند فروش B2B مسیری است که از شناسایی و ارزیابی مشتری بالقوه آغاز میشود و با نیازسنجی، ایجاد فرصت فروش، ارائه راهکار، پیشنهاد تجاری، مذاکره و تصمیم نهایی درباره قرارداد ادامه پیدا میکند.
در فروشهای سازمانی، که معمولاً افراد مختلفی در تصمیمگیری مشارکت دارند، وجود مراحل مشخص و معیارهای قابل بررسی به مدیریت بهتر مذاکرات کمک میکند.
یک فرایند فروش مؤثر باید برای هر مرحله هدف، مسئولیت، اطلاعات ضروری و اقدام بعدی مشخصی داشته باشد. همچنین لازم است نتیجه مذاکرات و دلایل موفقیت یا عدم موفقیت معاملات ثبت شوند تا سازمان بتواند روش فروش خود را بهبود دهد.
رسازوم با امکانات مدیریت سرنخها، مشتریان، فرصتهای فروش، فعالیتهای روزانه و گزارشهای مدیریتی، بستری برای پیگیری ساختاریافته مراحل فروش سازمانی فراهم میکند.
پیگیری مشتری در فروش (Sales Follow-up) مجموعهای از ارتباطات برنامهریزیشده برای ادامه مذاکره، پاسخ به ابهامها و مشخص کردن اقدام بعدی است. در این راهنما با زمان مناسب پیگیری مشتری، اصول تماس و پیام حرفهای، نمونه متنهای کاربردی برای فروش B۲B و روش مدیریت پیگیریها در نرمافزار CRM آشنا میشوید.